Nederlandstalige Brusselaar geen Vlaming?

Natuurlijk is een Nederlandstalige Brusselaar wel een Vlaming (tenminste als die niet uit Nederland afkomstig is). Maar wanneer ik me voorstel als een Flamande à Bruxelles, denken mijn Franstalige gespreksgenoten stelselmatig dat ik ingeweken ben. En dat is niet zo. Ik ben hier geboren (Ukkel) en getogen (Schaarbeek). Maar ik ben ook op en top Nederlandstalig. Vlaams. Une flamande. Ik vermoed dat taalverschillen ivm de woorden die we gebruiken om te communiceren over onze taal of herkomst mee aan de basis liggen van deze verwarring. Verwittiging: als je hier te lang over nadenkt, kan je er je kop over breken.

Let maar eens op. Het woord Vlaams kan je op twee manieren gebruiken:

  • als substantief is het de aanduiding voor een taal: voor die variant van de Nederlandse taal (of het Nederlands) die we in Vlaanderen én Brussel spreken, het Vlaams. (Om het moeilijk te maken: je kan dit woord ook gebruiken als adjectief, zoals in de Vlaamse taal.)
  • als adjectief is het de aanduiding voor een cultuur (inclusief de taal): voor de cultuur van zowel de inwoners van Vlaanderen als van die bewoners van Brussel die zichzelf beschouwen als behorend tot de Vlaamse cultuur. We spreken van de Vlaamse cultuur, Vlaamse primitieven, Vlaamse volkscafé’s,…

Maar de invulling van deze onderverdeling mag je niet doortrekken naar de Franstalige zijde van ons land. Weliswaar heb je daar ook een substantief dat een taal aanduidt en een adjectief voor een cultuur, maar die woorden zijn niet hetzelfde! Bovendien kan je de bewoners van de hoofdstad niet aanduiden met hetzelfde woord als de bewoners van Wallonië. In detail:

  • aanduiding voor een taal: Frans (substantief) of Franstalig (adjectief), hierbij is geen apart woord voor die variant die zowel in Wallonië als in Brussel gesproken wordt, én zich onderscheidt van wat men in Frankrijk spreekt. Je kan wel het woord Waals gebruiken voor het dialect dat men in Wallonië spreekt, maar als je het Brussels-Franse dialect wilt benoemen, kan je geen toevlucht nemen tot het woord Brussels, aangezien dat eerder een – weliswaar erg Franstalige – variant op het Vlaams is.
  • aanduiding voor een cultuur: er is geen adjectief dat je, zoals Vlaams, kan gebruiken voor de cultuur van zowel de inwoners van Wallonië als van de Franstalige bewoners van Brussel.

Mijn conclusie is dat wie ervan uitgaat dat het adjectief Vlaams (of Flamande) hetzelfde betekent tav Vlaanderen als Waals tav van Wallonië, er nooit uit zichzelf rekening mee zal houden dat iemand die zich voorstelt als Flamande à Bruxelles wel eens een rasechte Brusseleir zou kunnen zijn.

Zou het helpen als ik me une Bruxelloise Flamande noem? Of moet ik er echt une Bruxelloise Néerlandophone van maken?

Share

AboutTineke

Tineke Van Engeland. 34 jaar. Woont met haar vriendin in het centrum van Brussel, tussen Beurs, Brouckère en Muntplein. Is actief bij het Regenbooghuis en Transitie Brussel. Werkt rond duurzame consumptie.
Schrijft graag over duurzaamheid, winkels, lijstjes, het Anspach Center, holebi’s, fotografie,…
Heeft een eigen site met blog, fotoblog en fotogallerij: www.fototineke.be.

  • Lukas

    @Tineke: Vlaams is geen taal, de taal van de Vlaming en bij uitbreiding van de Nederlanders en Nederlandstalige Brusselaars is Nederlands. (Dus net zo min als de Oostenrijkers ‘Oostenrijks’ spreken of de Australiërs ‘Australisch’. Ik moet het eerste woordenbook of de eerste taalkursus ‘Vlaams’ nog tegenkomen 😉

    Wel een sappige taalvariant vh. Nederlands en bovendien ouder dan de Noord-Nederlandse taalvarianten vh. Nederlands.
    We zijn al zo’n numeriek kleine groep in Europa, laten we ons niet onnodig zelf kleineren, door ons nog kleiner te maken, in Brazilië zal men je scheef bekijken als je naar hun taal refereerd als Braziliaans (ipv. Portugees (nochtans zijn er 11 keer zoveel Brazilianen dan Portugezen).

    Ik heb nooit in Vlaanderen gewoond, wel in vier ‘buiten’landen, en ben Brusselaar, Nederlandstalig Brusselaar, maar voel me zelden op de zelfde golflengte als de Vlamingen, al zijn we uiteraard wel kultuurgenoten 😉

  • Zelfs wanneer ik ermee akkoord ga dat ‘Vlaams’ geen aparte taal is maar een ‘taalvariante’ of een ‘dialect’ (ja, idd eerder een verzameling dialecten), verandert dat niets aan mijn argumentatie. Ik voel me ‘verbonden’ met wie een Vlaams dialect spreekt of de Vlaamse taalvariant. Maar ik voel me ook ergens verbonden met al wie Nederlands spreekt, includief Nederlanders. En ik voel me ook verbonden met anderstalige Brusselaars. Maar allemaal op een andere manier en zonder waarde- of politiek oordeel aan te koppelen. That’s all. Niets spijtig aan te vinden, hoor.

  • Als Franstalige Brusselaar voel ik me inderdaad geen Waal. Zoals de Walen, ben ik nochtans een “frankofoon”, ik behoor tot de Franse gemeenschap of kultuur zoals U, als Nederlandstalig, behoort aan de Nederlandse gemeenschap of kultuur. Maar ik ben vooral een Brusselaar, en zo voel ik me solidair met anderstalige burgers van onze stad.

    Ik zie een mogelijk verschil tussen de Vlaamse Brusselaars en de “Brusselse Vlamingen” in die zin dat de Vlaamse Brusselaar een burger van de stad die Vlaming zou zijn, terwijl de Brusselse Vlaming eenvoudig een Vlaming is die maar woont in Brussel.
    Ik veronderstel dat die nuances belangrijk zijn voor de toekomst van onze stad en ik hoop dat Vlaamse Brusselaars en “Bruxellois francophones” daarover akkoord kunnen gaan. Ziet U dat ook zo?

  • bartje

    Ik denk dat het onderscheid zo duidelijk niet te maken is. Ik ben een Vlaamse inwijkeling, maar identifieer me volop met Brussel. En met Vlaanderen, maar dat is misschien van voorbijgaande aard 😉 Maar of ik dan een Brusselse Vlaming of een Vlaamse Brusselaar ben?
    Ik denk aan de bekende/beruchte congressen van de Brusselse Vlamingen, die eerst spraken van Brusselse Vlaming, daarna Vlaamse Brusselaars en ten langen leste gewoon van Brusselaars. De facto ging het wel steeds vaak over de dezelfde mensen…

  • Anneke

    Buiten dit taalaspect kunnen we ook nog de geschiedenis in overweging nemen met als illustratie het verhaal van ‘t Serclaes. ‘t Serclaes (Franstalig) vocht tegen de Vlamingen (uit het grondgebied Vlaanderen) in Brabant. Deze Vlamingen waren toen onder Frans bewind en dus Fransen.
    Historisch gezien hebben Brabanders (en dus Brusselaars) een heel ander verleden dan Vlamingen uit de twee Vlaamse provincies.

    Onder het 15 jarig bewind van Koning Willem, vóór de Belgische onafhankelijkheid (in Nederland de Belgische revolutie genaamd) heeft men een poging gedaan een eenheidstaal te installeren. De zuidelijke en de Noordelijke Nederlanden mochten een taalvoorstel doen. Omdat wij (Z-Ned) niet tot een akkoord konden komen, is deze eenheidstaal het Hollands geworden. Kinderen kregen in de Nederlandstalige scholen les van Hollandse leerkrachten en begrepen er geen snars van.
    Als wij als Nederlandstaligen op deze mannier verdeeld blijven, ziet het er voor de Nederlandstalige Brusselaars niet zo best uit.
    Hebben jullie als Nederlandstalige Brusselaar een jobkorting gekregen?

  • Zouden ze echt het ‘Hollands’ hebben onderwezen? Of eerder het Standaardnederlands, gebaseerd op de Statenbijbel? Deze werd vertaald door twee Friezen, twee Oost-Vlamingen, een Zeeuw en slechts één Hollander, en aan de eindredactie werkte uit elk gewest één deskundige, behalve uit Drente en Overijssel, die zich lieten excuseren, omdat ze geen mensen met de nodige theologische en letterkundige opleiding konden vinden.
    Op deze manier kwamen de oostelijke dialecten nauwelijks in de vertaling terecht, en hadden de zuidelijke dialecten (en dan vooral het Brabants) de grootste invloed hadden op de taal van de Statenbijbel, en dus op het Standaardnederlands.

    Het Nederlands is dus Brabantser — en dus Brusselser — dan jullie misschien gedacht hadden… 🙂

  • Het kan nog complexer worden. Ik been een Nederlandstalig Belg die in Brussel woont, maar geen echte Vlaming. Namelijk ben ik afkomstig uit Servië, maar ik ben wel een Belg, en ik spreek Nederlands (ik spreek zelfs geen Frans). Dus wat ben ik? Natuurlijk, ge kunt een identiteit van een mens noet maar zo reduceren naar een taal die hij (of zij) spreekt. Maar ik kan wel jullie discussie volgen. In de Balkan zijn mensen ook heel gelijkaardige discussies, maar dan gaat het over etniciteit – bloed uiteindelijk (omdat we min of meer hetzelfde taal spreken).