Wat is dat: een “hoofdstad”?

Hoe langer ik in dit land, in deze stad, leef, hoe raadselachtiger het voor mij wordt wat het woord “hoofdstad”, vaker nog “hóófdstad” zou mogen betekenen. Het heeft zeker niet dezelfde betekenis als het Duitse “Hauptstadt” of het Franse “capitale”.

Men heeft me al vaker de opmerking gemaakt dat het toch raar was dat men in zijn “eigen hóófdstad” door een buitenlander (ik dus) rondgeleid moest worden. En van alle kanten hoort men dat iets schandalig zou zijn omdat het in “ónze hóófdstad!” gebeurt …

Ik ben in West-Duitsland opgegroeid, we vonden het best grappig vanuit de trein bij het doorreizen van een van de haltes ergens achter Keulen plots op de borden te kunnen lezen “Bonn – Bundeshauptstadt”. Men noemde Bonn daarom ook “Bundesdorf”, bondsdorp. In de Bondsrepubliek was niemand bang van de “Hauptstadt”, niemand vond Bonn belangrijk genoeg om erover na te denken. Het was gewoon de plek waar Adenauer na zijn diensturen niet te lang voor moest rijden om naar zijn rozentuin aan de overkant van de Rijn te geraken (daarom was het als Hauptstadt gekozen). Niemand zou ook een seconde eraan gedacht hebben te willen meebeslissen wat er in Bonn gebeurt. De arme Bonners leden al genoeg onder al dat getoeter van de staatsbezoekkaravanen, daar moesten wij niet nog eens meepraten.

Ik weet wel niet helemaal hoe het er vandaag mee zit in Duitsland. De nieuwe “Bundeshauptstadt Berlin” was nog te jong toen ik emigreerde. Maar wat me wel opvalt,  is dat Berlijn vandaag een grote aantrekkingskracht uitoefent op hoogopgeleide of artistiek bezige mensen: Uit mijn kennissenkring zijn er veel die vroeg of laat in Berlijn belanden. Men is nieuwsgierig naar Berlijn. Het lijkt spannend én goedkoop, leven in Berlijn. De Berlijners creëren een interessante sfeer, daar wil men aan meedoen. Om mee te doen, moet men er natuurlijk naartoe verhuizen – wat ook anders?

“La capitale” staat voor Fransen, in zoverre ze niet zelf in Parijs wonen, voor de arrogantie van de macht. Alles wat de Parijse elites in het werk stellen om “la province” weer eens te tonen dat ze niks waard zijn. Fransen vrezen “la capitale” en haar beslissingen, maar nooit heb ik van Fransen gehoord dat men het moest omdraaien, dus dat “la province” moest kunnen beslissen wat “la capitale” moet gaan doen. Walen lijken me overigens dezelfde kijk op Brussel te hebben, die de Fransen op Parijs hebben, Zweden kijken zo naar Stockholm, Grieken naar Athene enz.

Dus, waarom menen Vlamingen nu dat, omdat Brussel hoofdstad is,  het daarom “hún hóófdstad” moest zijn, dat ze daarom kunnen beslissen wat er gebeurt?

De tweetaligheid van Brussel wordt bijvoorbeeld niet gezien als een recht van de Nederlandstalige Brusselaars, maar als uitkomst van het “hóófdstad zijn”. Het zou wel sympathiek zijn, mocht een Gentenaar die zich bemoeit met de tweetaligheid van Brussel, solidair wil zijn, bijvoorbeeld met een Nederlandstalige Ukkelaar die problemen heeft op het gemeentehuis, maar nee, de Gentenaar is helemaal niet bekommerd om die Ukkelaar, hij is enkel bekommerd om het principe van “zijn hóófdstad”.

Ik kijk rond in Europa en zoek naar voorbeelden waar men een gelijkaardig rare idee van “hóófdstad” zou hebben. Misschien zien de Polen Krakau zo, de mythische hoofdstad van het oude Polen? Buiten Europa vind ik er wel eentje, en dan zijn er zelfs nog twee groepen die de stad als hun eigendom beschouwen: Jerusalem. Maar voor de rest?

Vlamingen lijken Brussel als hún eigendom te zien: hún hóófdstad, hún eigendom, daarom moet het onder curatele van buiten.

Net buiten Brussel is er overigens een museum dat helemaal in zo’n sfeer baadt: Het is óns eigendom, wij doen ermee wat wij willen, zie hier hoe rijk we zijn omdat we zo’n mooi ding ons eigendom kunnen noemen: net bij de terminus van tramlijn 44 – mooi museum, mooie ideeën, een bezoek waard!

Share
  • Sander

    Een interessant artikel, vooral omdat ik, als Nederlander in Brussel me vaak op dezelfde manier verwonder over de houding van Vlamingen buiten de hoofdstad. Maar nu ik er over nadenk vind ik het eigenlijk helemaal niet zo vreemd, want waar Walen zich spiegelen aan de Fransen doen de Vlamingen dat aan de Nederlanders. En Amsterdam, toevallig ontbrekend in je betoog, heeft voor Nederlanders diezelfde status: ieder heeft zijn eigen dorp of stad, maar Amsterdam is van ons allemaal.

  • Kris Roelants

    Vlaanderen (dwz de Vlaamse Gemeenschap) moet mee kunnen beslissen over wat er in / met Brussel gebeurt niet omdat Brussel de hoofdstad is maar omdat Brussel in origine een deel was van het Nederlandstalige (Vlaamse zo u wil) deel van België en het Brussels Gewest en de Brusselse Gemeenten over de jaren heen voldoende bewezen hebben dat hen dit worst is en ze geen seconde wakker liggen van het respecteren van de officiële tweetaligheid maar BXL als FR-talig beschouwen met jammer genoeg een paar NL-talige lastpakken die ze liever kwijt dan rijk zijn (Wallo-Brux weet u wel). In de mate dat de NL en FR Gemeenschappen de bevoegdheden in Brussel van het Gewest overnemen kan dit wellicht anders worden (ook al maak ik me niet al te veel illusies). In dezelfde lijn zou het daarom in de huidige context ook een blunder van formaat zijn om de zes faciiteitengemeenten over te hevelen naar Brussel. Voor de FR-taligen zou dit de facto weinig verschil maken maar voor de NL-taligen in de zes betekent dit verlies van de VL autoriteit over deze gemeenten meteen het vooruitzicht op tweetaligheid à la sauce Bruxelloise.

  • “omdat Brussel in origine een deel was van het Nederlandstalige (Vlaamse zo u wil) deel van België”

    Maar nee toch. Dat is toch 20ste-euwse oorlogs-nationalisme. Met historische argumenten à la “dit lap grond was ooit nederlandstalig” kan je enkel oorlogen rechtvaardigen, maar geen vreedzame samenleving. Met historische argumenten kan men alles rechtvaardigen, het hangt enkel van het historisch vertrekput af, die men kiest.

    De Polen zouden kunnen zeggen “in 950 was Lübeck nog slavisch”, de Duitsers “maar in 1800 was Opole duits”. Voor zoiets is er geen oplossing.

    Rijsel moet dan ook terug naar Vlaanderen. En wat, als ik als Duitser zo begin te agumenteren? Ikzelf heb er – duitstalige – voorouders uit Silesie, Oostpruisen, Westpruisen, Zuid-Tirol én Noord-Sleswijk. Met jouw argument moet ik alle die gebieden terugvragen voor Duitsland? In Duitsland is er – enkele wenige extremisten buiten beschouwing gelaten – niemand meer, die zoiets vragt.

    Duitsers akzepteren vandaag, dat ze geen rechten meer op die landen hebben. De mensen tellen, niet de geschiedenis. En de mensen die vandaag in Silesie wonen hebben het recht zelf te bepalen waar ze willen toebehoren.

    De nederlandstalige Brusselaars hebben rechten omdat ze er zijn, de dag dat ze er niet meer zijn, moet men de tweetaligheid ook opdoeken. Iedere nederlandstalige die Brussel verlaat verminderd de sociale basis voor deze rechten. Aalst en Antwerpen zijn terugvernederlandst, met Brussel is het tognutoe niet gelukt, zelfs hoor ik vaak van oudere Vlamingen die Brussel bezoeken, dat het nederlands vandaag veel zichtbaarder is in Brussel dan veertig jaar geleden.

    Ik hou van de tweetaligheid, en zou graag willen, dat frans en nederlands weer terug meer in evenwicht zouden zijn. Maar daar moeten jullie dan wel zelf voor zorgen. Dat gaat niet met wetten, en zeker niet van buitenaf, maar enkel met mensen die (wel of niet) verhuizen.

    Twee weken geleden was ik overigens op en campeerplaats dicht bij La Roche en Ardenne. Alles was er eentalig: de informatie-boorden, de folders, het personneel, de wegwijzers, de menukaart. Niemand leek er een probleem mee te hebben, de mensen kiezen zelf hoe ze willen leven. Ik persoonlijk vond het wel jammer, dat naast alle deze dingen ook de keuken in het restaurant hollands was…

  • Kris Roelants

    U gaat jammer genoeg voorbij aan het 2e deel van mijn verhaal namelijk dat Franstalig Brussel afdoende bewezen heeft dat het de tweetaligheid slechts belijdt in woorden en dit dan nog met frisse tegenzin (als bewijs het telkens weerkerende gezeur over de te moeilijke taalexamens en de “tweetaligheid van de diensten ipv de ambtenaren en andere flauwekul). Dat er nu zo weinig NL-taligen in Brussel zijn is niet het gevolg van een natuurlijke evolutie maar het resultaat van jarenlange discriminatie (wettelijke en andere) van het NL. Ik vind het derhalve niet meer dan normaal dat we daar nu tenminste niet meer de gevolgen van zouden moeten dragen t.t.z. FR-taligen zijn nu ruim in de meerderheid dus NL-taligen bekijk het maar als je de pech hebt met een NL-onkundige ambtenaar of gelijkgestelde te maken hebt. FR en NL hoeven wat mij betreft niet in evenwicht te zijn (qua aantallen en/of gebruik), ik verwacht alleen van de overheden dat zij hun inwoners evengoed in het NL als in het FR bedienen, wat je wel bij wet kan afdwingen, en dat is nog steeds niet het geval. Mij gaat het niet om de historische grond, wel om mijn wettelijk toegezegd recht, dat ik trouwens de andere taalgemeenschap niet ontzeg ook al hebben ze dat verworven met behulp van een “ancien regime” dat hen daarbij een handje geholpen heeft. Overigens woon ik zelf in Brussel (sedert zes jaar) dus dat verhuizen hoeft al niet meer, en is een camping in La Roche bij mijn weten een privé-terrein waarvan de eigenaar vrij bepaald wat hij doet, dat is in Brussel en/of Vlaanderen niet anders en ik zeur dan ook niet over een eentalig FR-talige winkelier, die doet maar, maar voor de overheid ligt dat nu eenmaal anders. Ik kan me nauwelijks voorstellen dat u het onderscheid tussen beide niet ziet.

  • bartje

    Ik leun eerder aan bij wat Kris zegt, maar helemaal ongelijk heeft malte ook niet. Natuurlijk, de ontnederlandsing van Brussel is deels het gevolg van een bewuste verfransingspolitiek, maar als er geen Nederlandstaligen meer zijn in Brussel, wordt het wel heel erg moeilijk om eisen te gaan stellen. Er zijn er nu wel nog, maar hun percentage neemt wel nog steeds af. En dat is niet gezond voor de status van het Nederlands in Brussel.

  • Als mijn burgemeester (Ukkel, je hebt je voorbeeld goed gekozen) in Mise au Point (september 2007) zegt:

    Iedereen in Brussel spreekt Nederlands

    (hij zei dit trouwens in het Nederlands op een franstalige zender), dan wéét je natuurlijk dat dit een ontkenning van de feiten is (of getuigt van een grondige onwetendheid over zijn stad).
    Als je ziet dat de tweetaligheid van de dienstverlening (politie, verpleging, stadswachten,…) in de hoofdstad, waar elke dag zo’n 400000 nederlandstaligen rondlopen constant wordt genegeerd, dan wéét ik waarom die Gentenaar die naar Brussel komt werken, zich vragen stelt waarom in zijn hoofdstad hij quantité négligeable is.

  • Bart

    ‘maar als er geen Nederlandstaligen meer zijn in Brussel, wordt het wel heel erg moeilijk om eisen te gaan stellen’

    Je moet je ook wel soms eens vragen gaan stellen waarom dat dat komt. Persoonlijk vind ik de belangrijkste voedingsbodem voor Nederlandstaligen in brussel: Scholen, Hogescholen en universiteiten. Ik ben persoonlijk 1 van de weinigen die is ‘blijven plakken’ na mijn studentenperiode, maar…

    Ik was zelfstandig student. Daar begint het probleem al. In alle gemeenten die ik al woonde, is het onmogelijk om bediend te worden in het Nederlands. De delhaize en de colruyt naast de universiteit: Norse bediening in het uni-FR. De studenten die naar de metro stappen: Bediening in het FR, s’il vous plait, et que ca chauffe! Problemen ergens rondom de campus? Téléphonez la police svp.

    Niet alleen dat, maar je wordt ook per definitie gewoon slechter behandeld als Nederlandstalige bij sommige diensten. ‘Allez, encore un flamand…’.

    Neem daar dan nog alle andere problemen bij, zoals iemand als ik, die dan WEL volhardt in de boosheid en vrij centraal blijft wonen tussen de FR mensen (en wel eens wordt kleinzierig gepest), als ik binnenkort een kind wil, dan weet ik dat ik amper een school vind. Een woning vinden? Wonen in Brussel en consoorten is een ramp, dus daarmee raak je ook al niet veel verder. Enz., enz.

    Eigenlijk zitten we in een stramien waar de Vlaming in zijn ‘eigen’ stad gewoon wordt buitengepest. En er wordt heel krampachtig nog gepusht door de Vlaamse Overheid, o.a. door VGC initiatieven, om het tij te keren, maar het feit is dat veel van mijn collega’s gewoon wegtrekken, of weg blijven.

  • Kris Roelants

    Tussen haakjes het weglopen uit Brussel is niet alleen zaak van de NL-taligen. Ook de FR-taligen lopen weg hoor, hoe zou het anders komen dat er zoveel zijn in de rand. Hun plaats wordt ingenomen door nieuwe “FR-taligen”, komende van heinde en ver, dwz anderstaligen die het FR-adopteren als lingua franca.

  • Bart

    Het Frurks 🙂

  • Jammer, dat er zo weinig aantwoord op mijn vraag kwam. In plaats ervan gaat het hier weer door met de klaaggezang over te weinig nederlandstalig respons in Brusselse openbare diensten.

    Een: ich dacht dat er hier als genoeg andere posts erover gingen en probeerde iets anders te vragen.

    Twee: Wie kent zijn eigen geschiedenis? De interessante vraag is toch de trend: Gaat het vooruit of achteruit? Zoals ik boven al schreef, hoor ik van oudere Vlamingen vaak, dat het vandaag veel gemakkelijker geworden is om in het nederlands te communiceren dat veertig jaar geleden. Zien jullie dat dus niet zo? Maar die vraag is misschien goed voor een nieuwe post.

    Drie: Ik vind het verontrustend, dat De Wever zonder grote protesten uittelokken mag aankondigen, het Brussels gewest te willen afschaffen en Brussel voortaan door Vlaanderen en Wallonie te laten besturen. Dan zijn we terug bij de jaren 70 en 80, als men in Brussel rustig hele woonwijken mocht afbreken, omdat het nota bene de Vlamingen en Walen in de belgische regering foert was, wat de Brusselse bewoners van hun beleid dachten.

  • Kris Roelants

    Dus, waarom menen Vlamingen nu dat, omdat Brussel hoofdstad is, het daarom “hún hóófdstad” moest zijn, dat ze daarom kunnen beslissen wat er gebeurt?

    Dus, waarom menen Vlamingen nu dat, omdat Brussel hoofdstad is, het daarom “hún hóófdstad” moest zijn, dat ze daarom kunnen beslissen wat er gebeurt?

    Waarom Vlamingen “mee moeten kunnen beslissen” daarop heb ik toch geantwoord, nee? “hun hoofdstad”, ja maar niet alleen de onze, vandaar het meebeslissen.

    De tweetaligheid van Brussel wordt bijvoorbeeld niet gezien als een recht van de Nederlandstalige Brusselaars, maar als uitkomst van het “hóófdstad zijn”.
    Ook weer enkel uw mening en in tegenspraak met wat ik alweer geantwoord heb, maar het feit dat Brussel de nationale hoofdstad is naast de aanwezigheid van Vlamingen in Brussel idd een goed bijkomend argument, ik denk dat dit trouwens het enige argument is dat FR-taligen historisch gezien kunnen inroepen om FR als officiële taal te rechtvaardigen aangezien Brussel in origine NL-talig was.

    Gaat het vooruit t.o.v. 40 jaar geleden? Zeer zeker, mag het even na 80 jaar officiële tweetaligheid van Brussel, (dat zijn los uit de pols gerekend zowat 12 schoolgeneraties), van 1 naar 2 is natuurlijk ook een vooruitgang maar als de norm 5 is blijft er nog een lange weg te gaan.

    Waarom zou de uitspraak van De Wever per sé protest moeten uitlokken, van Fr-talige zijde was dit sowieso het geval, en indien dit aan NL-talige kant minder of niet het geval is is dat wellicht omdat NL-taligen vinden dat het Brussels Gewest geen meerwaarde biedt.

    De grote afbraakwoede in Brussel is eerder zaak van de jaren 50 (noord/zuid verbinding en expo 58) en 60/70 (metro en WTC) en had geen bal te maken met desinteresse van Vlamingen of Walen (alles was toen nog unitair in B) maar alles met het “vooruitgangsdenken” van die periode (dat niet typisch Belgisch is) en het affairisme van o.a. VDB (toenmalig franstalig premier en minister en Brussels potentaat die dus wel op zijn Brusselse kiezers moest rekenen) en zijn vriendenclubje. Indien VL en FR gemeenschap medezeggenschap over Brussel zouden hebben is de kans dat een lokaal opperhoofd zoiets nog kan bekokstoven meteen een stuk kleiner.

  • @Kris: Jij bent gelijk dat de afbraakwoede in de jaren 50 en 60 het gevolg van de algemene moderniteitswaan van die tijd was. MAAR als men eind jaren zeventig elders begonnen is het roer omtegoeien, is men in Brussel lekker voortgegaan. En DAT is het gevolg ervan gewest, dat Brussel toen van buiten regeerd wordt.

    Het Brussels Gewest “geen meerwaarde” te vinden, heet de feiten te ontkennen. Eerst het gewest heeft de kantoorbouwers ertoe verplicht, eindelijk de Noordwijk te bebouwen in plaats van elders verder woningen aftebreken. Eerst het gewest heeft massief ingezet in wijkvernieuwing en erfgoedbescherming.

    Natuurlijk zijn er steets dingen voor verbetering vatbaar. Zo hoort het brussels onderwijs vanuit Brussel en niet vanuit Namen bestuurd (de ministerpresidant van Wallonie is op dit moment tergelijk ministerpresident van de Franse Gemeeschap…).

    Het Brussels Gewest trekt de laatste jaren weer bewoners aan, er zijn vandaag meer dan ooit tevoren. Dat is zeker eraan te danken, dat het Gewest zo slecht bestuurd wordt?

    In Antwerpen zie je mooi waartoe het leidt, als men een stadsgewest van buiten regeert: De Antwerpenaars willen geen Lange Wapper, maar de Vlaamse regering heeft er wel miljoenen tegenaan gegooid.

    Laat ons hopen, dat morgen niet de antibrusselse partijen winnen…

  • Kris Roelants

    Dat verhaal van het toenemend aantal inwoners sedert het ontstaan van het Brussels Gewest als bewijs van de aantrekkingskracht van Brussel heb ik onlangs ook mogen lezen in een betoog van Ph. Van Parijs (prof. aan o.a. UCL). Dit is flauwekul van de eerste orde. Er zijn in Brussel enkel meer inwoners omwille van hogere geboortecijfers bij allochtonen (die een steeds groter deel van de bevolking uitmaken) en immigratieoverschot uit de derde wereld (en dat Brussel aantrekkelijker is dan Rabat of Kinshasha wil ik best geloven) deze 2 fenomenen verbergen dat er nog steeds een exodus uit Brussel aan de gang is van zij die het zich kunnen permitteren. Zoals ik al eerder zei bouwwoede in Bxl is vooral een zaak van VDB en Brusselser dan dat kan je moeilijk vinden.

    Het onderwijs in Brussel wordt niet vanuit Namen gedicteerd maar door de FR Gemeenschap (ook al is de premier dezelfde) en die zit in Brussel en daarnaast maar dat was u even vergeten door de Vl. Gemeenschap voor het NL-talig. Aangezien het FR-talige vierkant draait en het NL-talige blijkbaar rond en veel succes kent (ook bij FR-taligen), lijkt het me niet ernstig te beweren dat de problemen voortvloeien uit het feit dat onderwijs geen gewestmaterie is. Het FR-talig onderwijs loopt trouwens ook voor geen meter buiten Brussel.

    Wat Antwerpen betreft, de grote trekkers voor de Lange Wapper waren voornamelijk Antwerpse politici zelf (Janssens en andere) die teruggefloten zijn door hun eigen bevolking.