Eind 2019 publiceerde ik hier de tekst Een jaar van polarisatie en de rol van de nieuwe media, waarin ik de nadruk legde op de kracht van onze technologieën bij de verruwing van onze communicatie. Korte tweets en anonieme posts die de afstand tussen mensen verscherpen en de kloof tussen ideeën vergroten. 5 jaar later is het tijd voor oplossingen.
Eerst nog even waarom het internet menselijke neigingen versterkt:
- Platforms belonen emotie, niet nuance, terwijl je tegelijk steeds meer te zien krijgt van wat je al gelooft.
2. Nuance lijdt onder de beperkte lengte van het debat.
3. Je discussieert niet met een mens, maar met een profielfoto.
4. Winnen en likes binnenhalen primeren op begrijpen en overtuigen.
Kortom: nuance, een kernwaarde, heeft het online extra moeilijk om te overleven. En wat zich online afspeelt, sijpelt ook binnen in het echte leven.
Als je dus volgende keer met je buur praat of een wijkvergadering bijwoont, hou dan heel stevig dit nieuwe doel voor ogen: niet willen winnen, maar begrijpen. Deze eerste stap, of houding, is de moeilijkste om vol te houden.
Stel nu: je hebt volgehouden. Je staat voor je buur. En je belandt in de discussie waarbij je moet kiezen tussen “de rijken belasten” of “minder overheidsuitgaven”, een klassieke tegenstelling tussen (extreem) links en (extreem) rechts.
Probeer eerst te weten te komen welke waarden er gelden bij de andere. Voor links kan dat “rechtvaardigheid” zijn, de overtuiging dat extreme welvaartsongelijkheid de maatschappelijke cohesie kapotmaakt en dat de sterken moeten bijdragen om de zwakken te helpen. Voor rechts kan dat “vrijheid” zijn, de overtuiging dat hoge belastingen innovatie en ondernemerschap afremmen, waardoor iedereens kansen verkleinen door stagnerende groei.
Erken de geldigheid van de waarden van de andere. Je kan bijvoorbeeld erkennen dat een te grote kloof tussen arm en rijk slecht kan zijn voor het sociale weefsel en oneerlijk aanvoelt. En je kan erkennen dat te hoge belastingen innovatie kunnen afremmen. Als je elkaars uitgangspunt kan erkennen, neutraliseer je de om de hoek loerende vijandschap. Je toont dat je waarde hecht aan wat de andere denkt.
Nu is de tijd rijp om samen naar oplossingen te zoeken, want hoewel jullie meningen ver uit elkaar lijken te liggen (tegenspraak), zijn jullie nog altijd ‘on speaking terms’ (samenspraak). Proficiat.
Definieer een gemeenschappelijk doel. Bijvoorbeeld: “een gezonde en stabiele economie, een systeem dat beter werkt dan het huidige, en dat zowel rechtvaardig als efficiënt is.” Nu kan het gesprek creatief worden omdat jullie zich niet meer concentreren op de geldigheid van een argument maar op de manier om tot een oplossing te komen. Misschien komen jullie samen tot de conclusie dat een verschuiving van belasting op arbeid naar een belasting op vervuiling wenselijk is.
In elk geval: wat telt, is dat je méér vragen stelt, en zo je gesprekspartner beter leert kennen.
Meer vragen, minder verkondigen.
Erken ook de beperkingen van je eigen standpunt. Geef dingen toe, en luister echt. Dit maakt je geloofwaardiger, en je zal achteraf langer blijven hangen bij de andere.
Focus ook op specifieke en concrete problemen in plaats van te praten over “socialisme” of “kapitalisme”.
Conclusie. Hoe counteren we de toenemende polarisatie? Door onszelf minder op de voorgrond te stellen en te luisteren naar de andere. Goede moed.
En wat met het internet en de sociale media, wat doen we daarmee? Die kunnen we voortaan gebruiken als amusant testveld, speelterrein, waar niets vastligt en waar niets ooit definitief serieus is.
