“Het Zavelplein verdient een waardige transformatie” – “We geven de Grote Zavel haar ziel terug” – “Met de step doe je hier geen boodschappen”. Drie slagzinnen over een plein dat ooit een lege vlakte was maar vanaf 1530 vorstelijke aandacht kreeg van de Koudenberg en sindsdien voornamelijk aristocratische weerklank kende, geconsolideerd sinds de jaren ’60 toen luxehandel zich er begon te vestigen.Vandaag is een heraanleg gepland.
Hier is een antiekmarkt in het weekend, aan de voet van de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Zavelkerk, en naast de antiekzaken vind je er ook kunstgalerijen, couturiers, café’s, restaurants en chocoladezaken: de eerste Pierre Marcolini, de chocolatier uit Charleroi die er ooit begon als leerling bij een andere baas en ertegenover een eigen zaak begon, patisserie Wittamer uit 1910, restaurant Au Vieux Saint-Martin, een eiland voor de beau-monde, restaurant-bar Pop-up Sablon, vaak met vol terras, de Parijse sterchaussurier Christian Louboutin, of café Chez Richard, vaste ontmoetingsplek der antiquairs, dat enkele jaren geleden een verjongingskuur kreeg. Als je hier voorbijkomt, spiegel je de staat van je schoenen in de reflectie van een porseleinen bord in een Gien-etalage, stap je langs restaurant Au Vieux Saint-Martin zonder te laten blijken dat je heel even over de haag wil gluren, en loop je binnen bij Brussels Art Auctions in de Ernest Allardstraat om te ontdekken welke kunst er te koop is bij de volgende veiling*. Tegen de tijd dat je het plein verlaat, voel je je verguld, in waarde gestegen en uitverkoren.
Je slaat echter geen acht op de centrale Minervafontein, in de 18de eeuw door een goed onthaalde vluchteling aan Brussel geschonken, want het witte marmer van het beeld is heel vuil geworden en de trompet mankeert.
Er komt nu een ontwerpwedstrijd en een bevraging van bewoners, bezoekers en handelaars, want er lijkt consensus dat het plein er niet zo goed bijligt. Volgens vzw Kunstwijk (°1967), die een mooie 602 gebruikers ondervraagde, zijn de meesten het erover eens dat de trottoirs te smal en in slechte staat zijn en dat PBM’s (Personen met beperkte mobiliteit) er niet goed terechtkunnen. De gezelligheid moet ook verbeteren, en dat onder meer door meer groen. Ook mag er voor 68% van de ondervraagden meer plaats komen voor zachte mobiliteit. De Stad Brussel, initiator van de werken, legt in het bestuursakkoord voorlopig enkel summier de klemtoon op “het erfgoed” en “de markt”.
“Het Grote Zavelplein kampt momenteel met verschillende tekortkomingen: een beperkte toegankelijkheid voor personen met een beperkte mobiliteit, te smalle trottoirs en een versleten bestrating. De inrichting van het centrale deel van het plein, dat momenteel als parkeerplaats wordt gebruikt, vertoont tal van putten en mist elke vorm van gezelligheid. Het erfgoed wordt onvoldoende naar waarde geschat en het plein lijkt al te lang aan zijn trieste lot te zijn overgelaten. Een volledige, coherente en erfgoedvriendelijke heraanleg van het plein dringt zich op.” Vzw Kunstwijk
Wat zeker niet te grabbel gegooid mag worden, daarover is consensus, is de elegantie van de Grote Zavel. Het rijk aanwezige erfgoed, met de kerk, het Conservatorium, de gevelrijkdom, de Minervafontein, en de kwaliteit van het commerciële aanbod, trekken een publiek aan tot ver buiten de stadsgrenzen.
En wanneer dat Waals-Brabanders zijn, komen die voor 2/3 met de auto (tegenover 43% van de Vlaams-Brabanders). Opvallend: de overige klanten komen slechts voor 17 % met de wagen, een vaststelling die kan tellen.
Toch kennen we de Grote Zavel ook van zijn immer volle parking op het middenplein en van de parkeergelegenheid langs de trottoirs.
Wie gebruikt die dan wel? Vooral handelaars, werknemers en bewoners. Zij uiten de nood aan die parkeerplekjes: 30% van de handelaars komt ’s morgens met de auto, en 83% van hen zoekt een plek op het plein. Ook de andere gebruikers die de wagen verkiezen, parkeren majoritair op het plein (slechts 10% zoekt de grote parkings in de buurt, Poelaert en Kunstberg, op).
Heet hangijzer wordt dus ongetwijfeld die parking. De schepen, gepolst in de media, ziet er liever bomen komen, samen met een nieuw kunstwerk (als dat maar goed gaat!), handelaars willen er blijven parkeren.
Hoe gaan we die verschillende noden rijmen? Waar plant je precies de nieuwe gewenst bomen als bewoners en handelaars geen witte lijn willen zien gaan?
De auto lijkt op de Grote Zavel meer dan ergens anders in het centrum een stuk van het vaste meubilair. Misschien moeten we aanvaarden dat een portie glimmend donkerblauwe SUV daar even elegant oogt als Art decobeeldjes in de winkelvitrines? En dan zouden toerist en werknemer ’s middags onder een nieuwe, lommerrijke boom rustig en tevreden een broodje kunnen eten op een bankje, met uitzicht op edel staal?
De dokter die hier een ingreep komt doen, zal misschien de precisie van een hoogbegaafde chirurg moeten hebben.
Beeld boven: de Zavel als kaatsspelplein in 1953 versus de Zavel vandaag.
Vzw Kunstwijk: www.kunstwijk.be
- BA Auctions is sinds 2024 gesloten.
